Oct
30
2013
De wereld van film & televisie
De ontwrichtende werking van uitzendlicenties

Het najaar is traditioneel een drukke periode in de wereld van televisie. Zo eindigde onlangs in Amerika Breaking Bad, maar begonnen Homeland en The Walking Dead aan een nieuw seizoen, en zag Agents of Shield het levenslicht. Door geldkwesties en licentiegeneuzel is het echter maar de vraag óf en wanneer wij deze series ooit in Nederland gaan zien.

"De kosten om een film of serie te mogen uitzenden wegen niet altijd op tegen de inkomsten."

Televisie Utopia
In een ideale wereld kunnen wij als kijker elke televisieserie of film kijken wanneer wij maar willen. Dus ook direct na een uitzending in Amerika. En legaal. Het is volgens mij een kwestie van tijd voordat deze televisie Utopia daadwerkelijk het licht ziet. Maar zolang er grof geld verdiend kan worden met meerdere vormen van uitzendlicenties zullen wij als kijker en consument hier nog even op moeten wachten.

Het probleem
Uitzendlicenties vormen de basis van het probleem. Dit zijn gebruiksovereenkomsten tussen producenten en uiteenlopende mediapartijen. Een licentie geeft een mediapartij zoals een televisiestation het recht om een film of televisieserie te mogen uitzenden en/of te verkopen. En juist hier begint het geneuzel. De wereld van licentie overeenkomsten is namelijk alles behalve eenduidig, maar levert wel bakken met geld op. Producenten verdienen bij populaire series ca. 350.000 tot 1.500.000 dollar per aflevering extra aan de verkoop van licenties.

Netflix US versus Netflix UK

Fig. De populaire serie Breaking Bad is niet volledig terug te bekijken op Netflix US (Links), maar wel op Netflix UK (Rechts). De Engelse uitzendlicentie behoort tot één van de duurste licenties ooit voor Netflix. Op de Nederlandse Netflix ontbreekt nog elk spoor van de serie. Dit komt vanwege uiteenlopende uitzendlicenties die elkaar in sommige landen in de weg liggen.

'Breaking Bad' verschijnt 154 dagen later op de Nederlandse televisie. Nieuwe afleveringen van 'The Walking Dead' binnen 22 uur."

Een nieuwe auto kopen
Het bemachtigen van een uitzendlicentie is vergelijkbaar met het aanschaffen van een nieuwe auto. Je begint met een basisprijs en vervolgens krijg je tientallen opties voor je kiezen. Dit is ook het geval met uitzendlicenties. Alleen in dit geval is de kleur van het interieur de optie of je een film of serie in HD wilt, hoelang je de licentie wilt afnemen, of je exclusief de licentie wilt afnemen in jouw regio (Nederland) en noem maar op. Dit allemaal terwijl er hoogstwaarschijnlijk nog meer kapers op de kust zijn voor dezelfde auto. Dit komt de prijs niet ten goede.

Het draait allemaal om geld
De kosten om een film of serie te mogen uitzenden wegen niet altijd op tegen de inkomsten. En hoe populairder een film of serie is, hoe hoger de kosten. Daarom moeten wij in Nederland vaak lang wachten voordat wij een (succesvolle) Amerikaanse serie ook hier op televisie te zien krijgen. Door de complexiteit van de licentierechten blijven series bovendien vaak lang op de plank liggen.

Oponthoud rondom Breaking Bad
Zo heeft bijvoorbeeld in Nederland de VPRO de uitzendrechten in handen van Breaking Bad. De zender heeft het exclusieve recht op een zogenaamde ‘first run’. In andere woorden: zij mogen de serie exclusief als eerste uitzenden in Nederland. Het probleem is echter dat het uitzendschema van de publieke omroep tot de nok toe vol zit en dat ze vooralsnog de laatste acht afleveringen van Breaking Bad niet hebben kunnen uitzenden.

Hoe snel op de Nederlandse televisie?
Televisiezenders zijn tegenwoordig in staat om binnen een dag een Amerikaanse aflevering uit te zenden op een Nederlands kanaal. Dit komt omdat de distributie van series (en films) tegenwoordig digitaal is. Tot een paar jaar geleden moest fysiek een tape de oceaan overgestuurd worden om een serie te kunnen uitzenden. Maar dit is nu verleden tijd.

Dat het nog altijd een dag in beslag neemt is vanwege de benodigde tijd van ondertiteling en het tijdverschil met Amerika. Exact op hetzelfde tijdstip uitzenden zou tenslotte midden in de nacht zijn. En dat is niet handig.

De eerste stap
Eén van de eerste series welke binnen 24 uur na de uitzending in Amerika werd uitgezonden is LOST. De zendergroep SBS Broadcasting besloot dit te doen via NET5. De zender moest hiervoor diep in de buidel tasten, maar deed hiermee wel iets unieks en sprong in op de populariteit van de serie. Daarnaast was de serie niet alleen in een recordtijd terug te zien op de Nederlandse buis, het was ook één van de eerste series welke in HD in Nederland te zien was. En dit was allemaal mogelijk vanwege de digitale distributie.

Betaalzenders
Uitzendingen binnen 24 uur komen met een prijs. Maar zodra je de eigenaar bent van de series is alles een stuk makkelijker te realiseren. Series zoals Game of Thones en The Newsroom zijn binnen een dag terug te kijken via het Nederlandse HBO. Dit is mogelijk omdat HBO de eigenaar (producent) van deze series is. Daarnaast is HBO een premium videodienst waarvoor je betaalt. Je verwacht als klant dat je dan niet hoeft te wachten.

Nog zeldzaam
Uitzendingen binnen een dag zijn echter nog zeldzaam. Alleen FOX Nederland speelt dit als vrije zender (dus geen betaalzender zoals HBO) op dit moment klaar. Om de zender interessant te maken heeft FOX niet alleen de voetbalrechten gekocht, maar ook de uitzendlicentie van de zombieserie The Walking Dead. De zender heeft er vervolgens bewust voor gekozen om nieuwe afleveringen van deze serie binnen 22 (!) uur in Nederland uit te zenden.

Vijf maanden
Inmiddels hebben ze ruimte in de programmering gevonden. Maar dit is een slordige 154 dagen (!) na de Amerikaanse uitzenddatum, namelijk 12 januari 2014. Als televisiekijker moeten we dus braaf wachten, net als andere zenders en/of videodiensten als Netflix die klaarstaan om op de serie te springen. (Update: zie einde artikel)

Andere plannen
Het gedwongen wachten hoeft niet enkel aan een lokale televisiezender te liggen. Producenten kunnen namelijk ook andere plannen hebben met hun serie. Zo wilde het Amerikaanse televisiekanaal AMC de internationale uitzendrechten van The Walking Dead in eerste instantie zelf houden. Met de oprichting van bijvoorbeeld een AMC Nederland zou de zender direct een topper van een serie hebben waarmee ze zichzelf goed in de markt konden zetten. Uiteindelijk zagen ze van dit idee af omdat de verkoop van de rechten lucratiever bleek. De hoogste bieder voor alle internationale rechten van The Walking Dead werd Fox International Channels. Dit is dan ook de reden waarom de serie exclusief bij Fox (en gelukkig dus ook in Nederland) te zien is.

Terug bij af
Terug naar de drie vragen aan het begin: waarom moeten wij in Nederland wachten? Waarom is de serie niet volledig uitgezonden in Nederland? Of waarom is de serie niet beschikbaar in Nederland?

Het antwoord op deze vragen komt in vier delen, maar centraal staat geld.

1) Winst. Het kost een vermogen om series te maken of aan te kopen. Het is in beide gevallen dan ook een gok of de kosten opwegen tegen de baten. Dit geldt zowel voor zenders in Amerika als televisiekanalen in Nederland. En als het resultaat negatief uitvalt dan worden de series gewoon geschrapt uit de programmering. Zo zwart-wit is deze situatie.

2) De programmering van de zender zit vol. Zo is er geen ruimte voor Breaking Bad binnen de publieke omroep. Ook het uitzendschema van een commerciële zender kan vol zitten. In het geval van de commerciële betekent dit meestal dat er andere series, films of programma’s zijn die het beter doen op de zender. En dan is de keuze snel gemaakt.

3) Nederlandse zenders kijken eerst de kat uit de boom. Een serie aankopen is interessant maar hoe succesvol is de serie in Amerika zelf? Het is tenslotte interessanter als een serie meerdere seizoenen heeft. Dit is namelijk ideaal om voor een langere periode een publiek vast te binden aan je zender. Een andere reden om te wachten is wederom vanuit een financieel oogpunt. Een serie wordt namelijk goedkoper om uit te mogen zenden naar mate er meer tijd verstrijkt. Alleen op deze manier vinden series dan nog afzet. De uitzendrechten van bijvoorbeeld Baywatch (een extreem voorbeeld) kosten op dit moment een prikkie. Maar hetzelfde gaat op voor cult klassiekers zoals Firefly en noem maar op. Deze series zijn gemaakt en kunnen uitgezonden worden.

Lees mijn vorige blog voor meer informatie over het risico en de kosten van televisieseries: Het belang van Amerikaanse zenders.

4) De producenten van series hebben andere plannen in internationale regio’s. In geval van The Walking Dead zorgde dit voor de nodige oponthoud en duurde het lang voordat de serie ook buiten Amerika te zien was. Inmiddels is deze serie - dankzij de instelling van Fox Nederland – binnen een dag na de Amerikaanse uitzending in Nederland te zien.

Televisiekijken van de toekomst

Nog even geduld a.u.b.
Televisieseries kosten bakken met geld en producenten moeten er alles aan doen om ervoor te zorgen dat de serie niet van de buis verdwijnt en/of in de rode cijfers terechtkomt. De verkoop van uitzendlicenties verkleint het risico.

Als televisiekijker buiten Amerika betekent dit dat je vrijwel altijd de dupe bent en moet wachten. Het is niet ideaal en stimuleert uiteraard het gebruik van Torrents en nieuwsgroepen. Maar uiteindelijk is het een kwestie van tijd voordat de ellende rondom uitzendlicenties doorbroken worden. De situatie met Breaking Bad en de VPRO is niet meer van deze tijd. Hetzelfde geldt voor de lineaire uitzending van The Walking Dead bij Fox. Maar dit geschiedt tenminste nog binnen een dag. Dat is behalve netjes, een goed begin.

- Maurice Schutte

Op vrijdag 15 november 2013 heeft Netflix bekend gemaakt dat Breaking Bad nu ook te bekijken is bij Netflix Nederland. Het betreft hier om de volledige eerste vier seizoenen en de eerste acht afleveringen van het vijfde seizoen. Naar alle verwachting zullen de laatste 8 afleveringen pas na de uitzendingen van de VPRO op Nederland 3 beschikbaar komen in Nederland. Dit omdat VPRO het recht heeft om de afleveringen als eerste in Nederland uit te zenden / aan te bieden.

Extra: Wat, waar en wanneer?
• De laatste 8 afleveringen van Breaking Bad zijn vanaf 12 januari bij de TROS te bekijken.
Homeland seizoen #3 is vanaf 8 december te zien bij BNN.
• De nieuwste afleveringen van The Walking Dead zijn elke dinsdag te zien bij Fox.
• Afleveringen van Agents of Shield zijn een dag na de uitzending in Amerika te bekijken via Kijk.nl, het VOD-platform van SBS. Dit is tegen betaling. De serie zelf zal vanaf voorjaar 2014 te zien zijn bij SBS of Veronica.